Problem nie sprowadzał się wyłącznie do niekorzystnych zmian kursowych – w wielu przypadkach źródłem sporu stały się zapisy umów, które okazały się sprzeczne z obowiązującym prawem.

Zakwestionowanie legalności zapisów umownych stało się podstawą do podejmowania działań prawnych przez konsumentów. W wielu orzeczeniach sądowych wskazywano, że niektóre klauzule stosowane przez instytucje finansowe były niedozwolone, co mogło prowadzić do unieważnienia całych kontraktów lub ich częściowej modyfikacji. Poniżej przedstawiono uproszczony schemat przebiegu takiego postępowania.

1. Wstępna ocena sytuacji

Pierwszym krokiem jest analiza umowy oraz okoliczności jej zawarcia. Na tym etapie możliwe jest oszacowanie, czy występują przesłanki do uznania, że kredytobiorca może domagać się swoich praw przed sądem. Zazwyczaj ocenia się, czy w umowie znajdują się niedozwolone klauzule oraz jaki wpływ miały one na wysokość spłat. W wyniku tej analizy można również określić potencjalne roszczenia – np. unieważnienie umowy lub jej przewalutowanie.

2. Decyzja o wszczęciu sprawy

Po uzyskaniu wstępnych informacji kredytobiorca podejmuje decyzję o ewentualnym wszczęciu postępowania. Wiąże się to z koniecznością udzielenia pełnomocnictwa, co pozwala stronie reprezentującej na prowadzenie działań w imieniu konsumenta. Od tej chwili osoba poszkodowana nie musi bezpośrednio uczestniczyć w każdym etapie postępowania.

3. Zgromadzenie dokumentacji

Kluczowym elementem przygotowania do sprawy sądowej jest zebranie pełnej dokumentacji kredytowej – w tym umowy, harmonogramów spłat, aneksów oraz korespondencji z bankiem. Często niezbędne jest również wystąpienie do banku z wnioskami o udostępnienie dodatkowych danych. Równolegle oblicza się, jaką sumę można potencjalnie odzyskać, uwzględniając zapłacone raty i odsetki.

4. Próba ugodowa

W niektórych przypadkach możliwe jest rozwiązanie sporu na drodze polubownej, przed wniesieniem sprawy do sądu. Tego rodzaju porozumienia są jednak rzadkie i zazwyczaj niewystarczające z punktu widzenia interesów kredytobiorcy. Jeśli nie dojdzie do porozumienia, kolejnym krokiem jest przygotowanie pozwu.

5. Postępowanie sądowe

Sprawa trafia do sądu, gdzie analizowane są argumenty obu stron. Czas trwania postępowania zależy od skomplikowania sprawy oraz od przyjętej strategii procesowej. Przesłuchiwani są zazwyczaj zarówno przedstawiciele banku, jak i – jeśli to konieczne – powoływani są biegli. Choć niekiedy postępowanie kończy się na jednej rozprawie, w większości przypadków konieczne są kolejne terminy.

6. Orzeczenie i uzasadnienie

Zakończeniem postępowania jest wydanie wyroku oraz sporządzenie uzasadnienia. To na tym etapie konsument uzyskuje informację, czy umowa została uznana za nieważną lub czy zasądzono zwrot konkretnych kwot. Na pisemne uzasadnienie należy zwykle poczekać dłużej niż dwa tygodnie.

Podsumowanie

Dla kredytobiorcy cały proces może być stosunkowo mało angażujący – po udzieleniu pełnomocnictwa większość czynności wykonuje reprezentant prawny. Potencjalne korzyści płynące z unieważnienia lub przewalutowania kredytu mogą sięgać dziesiątek tysięcy złotych. Z tego względu, mimo pewnych trudności proceduralnych, coraz więcej osób decyduje się na dochodzenie swoich praw przed sądem.